idea / dlaczego kongres?

Non stop kultura

Cztery dni kultury non stop. Wystawy, koncerty, filmy, spektakle, spotkania. Ponad 300 artystów i czołowych intelektualistów z całego świata. W jednym mieście.

Wstępem do Europejskiego Kongresu Kultury było wydanie książki Zygmunta Baumana, która powstała z inicjatywy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Profesor Bauman sięga w niej do genezy pojęcia „kultura”, analizuje procesy, którym podlegała w przeszłości i podlega obecnie, wskazuje na zagrożenia i szanse jej rozwoju w przyszłości. Wyjaśnia, jak współczesną kulturę determinuje tempo zmian zachodzących w otaczającej nas rzeczywistości – zwłaszcza rozwój nowych technologii, mechanizmy wolnego rynku, sytuacja gospodarcza i postępujący proces globalizacji, a przede wszystkim „kompulsywna i obsesyjna «modernizacja»”.

Pytania na dobry początek

Diagnoza Zygmunta Baumana wyznacza intelektualne ramy Europejskiego Kongresu Kultury. Skoro obowiązujące do niedawna definicje nie obejmują szeregu zjawisk, regulacje ekonomiczno-prawne nie nadążają za rzeczywistością, imigracja w obrębie Europy i globu wymaga nieustannej aktualizacji takich pojęć jak „tożsamość”, „przynależność kulturowa”, „narodowość”, to warto przyjrzeć się z bliska procesom, których jesteśmy świadkami i uczestnikami. Kongres nie rozstrzygnie wszystkich palących kwestii – to zadanie na lata, ale parafrazując słowa Profesora Baumana: od gotowych odpowiedzi ważniejsze są pytania. Zadaniem Kongresu jest więc zapewnienie warunków sprzyjających do stawiania pytań.

Tematy nie tylko do dyskusji

Czy „europejskość” jest tylko intelektualnym konstruktem? W jaki sposób kultura może korzystać z mechanizmów gospodarki wolnorynkowej i nie stać się ich ofiarą? Jak skutecznie lobbować na rzecz kultury w Parlamencie Europejskim? Czy kultura otwarta jest rzeczywiście dobrodziejstwem? Czym jest dziś oryginał w sztuce? Jak pogodzić prawa autorów z prawami odbiorców do partycypowania w kulturze? To tylko niektóre z proponowanych tematów. Zostaną podjęte i w formie dyskusji, i w formie projektów artystycznych. Europejski Kongres Kultury odchodzi bowiem od schematu tradycyjnej debaty na rzecz połączenia teorii z praktyką.

Wydarzenia i zderzenia

Program, oprócz dyskusji z udziałem europejskich intelektualistów i artystów, obejmuje spektakle teatralne i performance, koncerty, projekcje filmowe i dźwiękowe, wystawy z obszaru sztuk wizualnych, architektury i designu, a większość wydarzeń – zgodnie z formułą Kongresu, a także interdyscyplinarnym charakterem współczesnej sztuki – przekracza granice jednej dziedziny. Obok kameralnych projektów – takich jak eksperymentalne projekcje dźwiękowe – odbędą się spektakularne występy przeznaczone dla szerokiej publiczności: pirotechniczne widowisko plenerowe francuskiej Groupe F czy koncerty międzynarodowych gwiazd muzyki. Obok twórców o imponującym dorobku – Krzysztofa Pendereckiego, Krystiana Lupy, Jana Fabre’a, Fatosa Lubonji, będzie można spotkać artystów młodszej generacji – Stefana Kaegiego z Rimini Protokoll, designerską grupę Kompott, czybrytyjski zespół Stornoway. Zaprezentowane zostaną nieznane w Polsce projekty formatowe, przedsięwzięcia odwołujące się do kulturowego dziedzictwa Wrocławia, działania ukazujące potencjał niezależnych organizacji kulturalnych, a także ingerujące w obszar społeczny i aktywizujące uczestników.

Zmiana jest sztuką

Program Kongresu jest tak konstruowany, aby zachęcał adresatów wydarzeń do czynnego w nich uczestnictwa. Przeniesienie debaty ze sfery dostępnej wąskiej grupie specjalistów w obszar społeczny jest dziś szczególnie ważne. Jak zauważa Zygmunt Bauman w książce przygotowanej na Kongres – w Europie o kulturze dyskutuje się dużo i żarliwie, a mimo to szybko traci ona rolę czynnika kształtującego społeczność. W haśle Krajowego Programu Polskiej Prezydencji – „Uwaga na kulturę!” – zawiera się przekonanie, że sztuka może być (i często jest) narzędziem zmiany społecznej, dzięki któremu wzrasta kreatywność w obszarach pozornie z kulturą niezwiązanych. Dlatego część wydarzeń zaprogramowana jest specjalnie z myślą o organizacjach trzeciego sektora, które ideę sztuki jako narzędzia zmiany społecznej wcielają w życie.

Efekt domina

Mamy nadzieję, że intensywny program, a także dialog – czy raczej wielogłos – wszystkich środowisk związanych z kulturą dają szansę nie tylko na jednorazowe doświadczenie bogactwa i różnorodności współczesnej sztuki, ale też na wywołanie efektu domina, czego efekty będziemy mogli obserwować w przyszłości.

Katarzyna Wielga, koordynatorka Krajowego Programu Kulturalnego Polskiej Prezydencji,
z zespołem.