Wojna kultur

AAA

Edwin Bendyk

Muzyka to broń przyszłości, mawiał Fela Anikulape Kuti, nigeryjski twórca afrobeatu. Dziś jego spostrzeżenie należałoby rozwinąć: kultura to broń XXI wieku.

„Jeśli umiesz sprawić, by inni podziwiali twoje ideały i pragnęli tego, czego ty pragniesz, nie musisz używać kija i marchewki by podążali w wyznaczonym przez ciebie kierunku. Uwodzenie jest zawsze skuteczniejsze niż przymus...” – pisał Joseph S. Nye w książce „Soft Power. Jak osiągnąć sukces w polityce światowej”. Amerykański politolog w ogłoszonym w 2004 r. dziele przypominał swoją dość starą już teorię władzy w stosunkach międzynarodowych.

W rok po rozpoczęciu wojny z Irakiem wizerunek Stanów Zjednoczonych na całym świecie uległ katastrofalnemu pogorszeniu. Prezydent George W. Bush wraz ze swymi akolitami uwierzył, że może realizować cele za pomocą twardej siły. Szybko okazało się, że mimo największych na świecie nakładów na zbrojenia, większych niż na armie wydają wszystkie inne kraje razem, siła militarna nie wystarcza we współczesnym świecie. Nieumiejętne jej zastosowanie prowadzić musi do poważnego uszczerbku w soft power, zdolności do wpływania na zachowania innych bez użycia fizycznej przemocy.

Soft power jest niezwykle kapryśna; przekonali się o tym Francuzi podczas Jaśminowej Rewolucji w Tunezji. Od lat jednym z filarów francuskiej polityki zagranicznej jest utrzymywanie szczególnych relacji w obszarze frankofonii, czyli ze społeczeństwami, które swoją przestrzeń kulturową kształtowały pod dużym wpływem języka (a zatem i kultury) francuskiej. Frankofonia to pojęcie bardzo pojemne, dotyczy nie tylko dawnych kolonii, lecz także krajów, w których francuski pełnił ważną rolę ze względów historycznych.

Zdaniem Francuzów wśród 75 państw należących do frankofonii znajduje się także Polska, Rumunia, Albania i Macedonia. Oto potęga soft power w pełnym wymiarze.

Cały urok Słodkiej Francji prysł jednak, gdy okazało się, że Paryż do ostatnich niemal godzin popierał reżim prezydenta Tunezji Ben Aliego. Nie ograniczał się przy tym jedynie do wsparcia dyplomatycznego, lecz również do przekazywania „wiedzy w zakresie utrzymania porządku”, co oznaczało także eksport granatów z gazem łzawiącym. Trudno o większy rozdźwięk z uniwersalistycznym przesłaniem leżącym u podstaw frankofonii, które nakazywało bez wahania stanąć po stronie walczących o uniwersalne prawo do wolności i demokracji.

Soft Power 2.0

Zamiast pod wpływem emocji zarzucać Amerykanom i Francuzom hipokryzję, lepiej uzbroić się w beznamiętny analityczny chłód i podążyć tropem refleksji Josepha Nye’a. Soft Power i zawarte w niej elementy, z których atrakcyjność kulturowa należy do najważniejszych, nie jest celem lecz środkiem do osiągania politycznych celów. By uniknąć dalszych nieporozumień, Nye w najnowszej książce „The Future of Power” wprowadza pojęcie „Smart Power”. Smart Power oznacza umiejętne, komplementarne wykorzystanie zarówno „twardej” władzy, jak i „miękkiej”. Więcej, obie władze są tu nierozłączne.

Chciałoby się rzec, że obie formy władzy łączy dialektyczny związek. Sama siła nie wystarczy silnemu, żeby zmusić do szacunku i miłości. Przekonała się o tym Rosja podczas wojny z Gruzja w 2008 r. Wojna, owszem w sensie militarnym wygrana, lecz pomogła odtworzyć klasyczny stereotyp mocarstwa, które dla realizacji swych imperialnych celów nie waha się użyć przemocy. Nawet Chińczykom nie spodobało się takie nadużycie suwerenności. Niestety, nie wystarcza sama atrakcyjność kultury i idei, o czym przekonała się Unia Europejska podczas szczytu klimatycznego ONZ w Kopenhadze w 2009 r.

Szczyt ten miał być właśnie fajerwerkiem europejskiej soft power. Stary Kontynent chciał pokazać, że idee zrównoważonego rozwoju i zielonej rewolucji przemysłowej są nie mniej atrakcyjne i uniwersalne, niż idee oświeceniowego uniwersalizmu. Gdy jednak zabrakło armat (w tym przypadku pieniędzy), by wspomóc eksport idei, staruszka Europa została wypchnięta z pociągu historii przez mniej subtelnych, nowych pasażerów. Dokument wieńczący szczyt został przygotowany bez udziału Unii Europejskiej.

Koncepcja smart power, czyli odnowiona koncepcja soft power (Nye nazywa ją także Soft Power 2.0) oznacza instrumentalizację „miękkich” zasobów dla celów politycznych.

Kultura staje się zarówno narzędziem bezpośredniego oddziaływania, jak też służy legitymizacji użycia innych, twardszych zasobów.

Gdy na przełomie roku 2009 i 2010 kilkadziesiąt amerykańskich korporacji zostało zaatakowanych przez internet, a ślady prowadziły do chińskich służb specjalnych, Amerykanie nie zawahali się głośno potępić tego aktu cyberwojny. Dysponowali tak silną legitymacją symboliczną, że mogli nie obawiać się skutecznej kontrreakcji: potępienia ze strony Chin, które są ofiarą podobnych cyberataków ze strony aktorów znajdujących się w Stanach Zjednoczonych.

Konfucjusz kontra Avatar

Chińczycy zdają sobie sprawę, że Amerykańska soft power ciągle nie ma sobie równych. Spektakularną ilustracją asymetrii okazał się triumfalny marsz filmu „Avatar” poprzez świat, także przez Państwo Środka. Chińskie władze zdecydowały się skrócić czas obecności obrazu Jamesa Camerona w kinach, za oficjalny powód podając konieczność zwolnienia ekranów dla filmowej biografii Konfucjusza. Niezadowolenie publiczności okazało się tak wielkie, że „Avatar” musiał wrócić do kin.

Ta symboliczna porażka dodaje tylko siły chińskim politykom, którzy od 2007 r. wpisali działania w obszarze soft power do strategicznego instrumentarium. Najważniejszym z narzędzi mają być Instytuty Konfucjusza, pączkujące setkami po całym świecie i wspierane gigantycznymi środkami finansowymi. Mają promować chińską kulturę i język, a tym samym przybliżać światu wartości chińskiego modelu społecznego i chińskiego sposobu na rozwój, który ma być harmonijną, socjalistyczną alternatywą dla liberalnego kapitalizmu.

Jeszcze pięć lat temu idea wydawałaby się równie absurdalna, co pomysł Socjalizmu XXI wieku Hugo Chaveza. Jednak kryzys roku 2008 zmienił wiele, a sposób w jaki Chiny sobie z nim poradziły, gwałtownie zwiększył atrakcyjność chińskiego modelu. Na zjawisko to zwrócił tygodnik „The Economist” na początku 2010 r., zauważając, że już nie tylko społeczeństwa krajów rozwijających się patrzą na Chiny z aprobatą – nawet wielu amerykańskich przedsiębiorców wskazuje ręką na Chiny jako przykład kraju, w którym sprawy są załatwiane szybko i skutecznie. Nawet jeśli Konfucjusz przegrał we własnym kraju z Jamesem Cameronem, to nie znaczy że nie ma szansy wygrywać poza granicami. Od czego będą zależeć wyniki konfrontacji?

Odpowiedź podpowiada Olivier Poivre D’Arvor, francuski dyplomata kierujący serwisem France Culture. W książce „Bug Made in France ou L’histoire d’une capitulation culturelle” w dramatyczny sposób opisuje, jak przestrzeń kultury stała się obszarem wojny totalnej. Francja, a praktycznie cała Europa, wojnę tę już przegrały - Stary Kontynent nie zrozumiał, że zmienił się idiom kultury jako elementu „soft power”. Wizja atrakcyjności i siły kultury, jaką jeszcze kultywowali Francois Mitterand ze swym genialnym ministrem kultury Jackiem Langiem już się wyczerpała. Wielki Louvre, czyli budowa największego muzeum świata, to fajny pomysł, lecz jest niczym w porównaniu z tym, co robi Stieve Jobs z koncernem Apple, Larry Page i Sergey Brin z Google czy choćby Jimbo Wales z Wikipedią.

Nośnikiem uniwersalizmu nie są dziś kody kultury wysokiej, lecz jak pisze francuski obserwator globalnej sceny, Frederic Martel, popkulturowy mainstream. W tym obszarze Europa poległa zupełnie.

Wspólnotowe nakłady na kulturę nie składają się nawet na sumę, jaką wydał Cameron żeby wyprodukować „Avatara”. Zamiast właściwie odebrać lekcję, Europa pogrążą się w defensywie, tworząc prowincjonalne projekty i próbując chronić swoją przestrzeń kulturową instrumentami prawnymi, które jeszcze bardziej podkopują podstawy kreatywności. Trudno o lepszy przykład, niż najnowsze pomysły porządkowania internetu przez rozszerzanie nad nim policyjnej kontroli, wyrażające się w prawie umożliwiającym pozbawianie użytkowników dostępu do Sieci.

Schwytani w sieć

To właśnie walka o udział w tym techno-popkulturowym mainstreamie jest dziś najważniejszym przejawem pracy soft power. Ta walka ma konkretny wymiar gospodarczy i strategiczny. Zgodnie z raportem International Intellectual Property Alliance za okres 2003-2007 (a więc tuż przed kryzysem), największym segmentem amerykańskiej gospodarki były tzw. copyright industries, a więc wszystkie działy gospodarki kreujące wartość ekonomiczną w oparciu o copyright. Wartość tego segmentu osiągnęła w 2007 r. 1,5 biliona dolarów, eksport 126 miliardów! Najważniejsze jednak, że to właśnie ten fragment gospodarki był odpowiedzialny za ponad 40 proc. przyrostu amerykańskiego PKB w analizowanym okresie.

Kulturowa soft power staje się więc twardą siła gospodarczą, co opisuje Martel, pokazując, że do walki o rząd dusz i portfele uwiedzionych odbiorców startują inne przemysły: Brazylia, Indie, Chiny. Walka ta nabrała też nowego wymiaru strategicznego, gdy w styczniu 2010 r. Hillary Clinton wygłosiła w Newseum, waszyngtońskim muzeum prasy, przemówienie określane jako proklamowanie operacji Internet Freedom.

Internet to nic innego, niż kwintesencja technologii i kultury wolności, kluczowe w XXI wieku narzędzie soft power.

Czyż nie świadczy o tym twitterowa rewolucja w Mołdowie? Czyż Twitter nie stał się bohaterem numer jeden Zielonej Rewolucji w Iranie? „Medium is the Message”, medium jest komunikatem, pisał Marshall McLuhan. Internet to wolność w czystej postaci.
Radosny optymizm ze stycznia 2010 r. musiał jednak ustąpić przed bardziej złożoną rzeczywistością kolejnych miesięcy. Przypomnijmy, miękka władza to ciągle władza i nie jest celem samym w sobie, lecz środkiem do realizowania politycznych strategii. Yevgeni Morozov w książce „The Net Delusion” dowodzi, że operacja Internet Freedom poniosła de facto porażkę. Reżimy w Chinach, Rosji i krajach arabskich potraktowały deklarację Clinton jako przekroczenie dyskretnych granic soft power i deklarację cyberwojny. I w odpowiedzi pokazały, że internet w równie skuteczny sposób może służyć opresji, jak wolności.

W globalnej sieci internetu dominuje mainstreamowy kod popkultury. Za pomocą tego kodu można realizować różne strategie soft power. Z jednej strony rozwija się opisywany przez Henry’ego Jenkinsa pop-kosmopolityzm, globalna kultura remiksu konsumująca wytwory wszystkich kultur aktywnych w sieci i tworząca z nich wspólny zasób. Z drugiej jednak strony, co dokumentuje Morozov, bez skrępowania rozwija się pop-nacjonalizm i po-fundamentalizm. Internet i cyfrowa popkultura okazują się nie mniej skutecznym narzędziem integracji grup nienawiści i ksenofobii. Dostępne w Sieci gry komputerowe służą zarówno wspieraniu idei współpracy na Bliskim Wschodzie, jak i są wykorzystywane przez ekstremistów do budowania atmosfery nienawiści.

odsłuchaj zawartość strony wersja do druku

  1. 2012-03-04 16:42:29

  2. jQwwaHZpiHS2012-03-04 16:42:24

    In The Subject and Power , Foucault defines power as soft, only. Power is not cvloenie, but presupposes freedom in the sense that the subject could do otherwise that incited to do. Power is action up actions that incite, seduce, make easy or difficult, threaten, etc. As to religion, Foucault has made several analyses of how religion and techniques of power are mixed up: The confession and the discipline are both developed out of monastrial practices of power and have in contemporary societies become intergrated into a highly complex power devices. But, yes, there are also all the techniques of propagation of holy messages which the churches have used to excersice power over the mind of people. Again techniques that have been secularised and developed furhter. I think Foucault opened for much understanding of power by defining power as soft. Inversely, thinking of power in terms of hard power only confines one to a very narrow understanding of power and important processes.

  3. oem software2012-02-12 06:33:02

    ycDU6q Left on my site a link to this post. I think many people will be interested in it..!!

  4. buy cheap oem software2012-02-12 06:37:42

    bAGn6Z Thanks for all the answers:) In fact, learned a lot of new information. Dut I just didn`t figure out what is what till the end!....

  5. 2012-03-09 05:57:05

  6. 2012-03-10 11:53:18

  7. 2012-03-12 00:29:16

  8. 2012-03-15 10:27:23

  9. 12012-06-14 05:40:52

    -1'

  10. -1'2012-06-14 05:40:54

    1

  11. Nancie Smeenk 2012-06-28 12:29:25

    When I initially commented I clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and now every time a remark is added I get four emails with the same comment. Is there any means you possibly can remove me from that service? Thanks!

    PoIuYt

  12. 2012-08-20 18:39:57

  13. Lindiea Stankom2012-08-23 21:41:42

    Pretty great post. I just stumbled upon your weblog and wished to say that I've truly loved surfing around your weblog posts. In any case I’ll be subscribing for your rss feed and I'm hoping you write again soon!

  14. OQfXRDklBDtDh2012-09-11 15:14:23

    Glad to see you back and drug (ad) free! Sadly, I missed her; I ralley wanted to see J.Star but I am glad you did and are sharing something from her seminar.

  15. 2012-09-11 15:14:27

  16. 2012-09-12 02:23:31

  17. 2012-09-12 13:26:44

  18. 2012-09-13 02:17:23

  19. 2012-09-14 01:02:54

  20. Cristinaxt2012-09-26 18:45:55

    Hey would you mind letting me know which web host you're working with? I've loaded your blog in 3 completely different internet browsers and I must say this blog loads a lot faster then most. Can you suggest a good web hosting provider at a reasonable price? Thanks, I appreciate it!

  21. 2013-01-21 06:51:38

  22. 2013-02-25 03:01:54

  23. buy clomid2013-03-01 08:51:19

    RaxaAC A big thank you for your article.Thanks Again.

  24. 2013-03-01 08:51:21

  25. buy discount viagra2013-03-03 03:21:30

    DLBhwd I value the post.Really looking forward to read more. Cool.

  26. 2013-03-03 03:21:32

  27. bookmaring service2013-03-13 18:34:16

    AzXj2H wow, awesome blog post.Really looking forward to read more. Cool.

  28. 2013-03-13 18:34:25

  29. bookmaring service2013-03-15 05:05:55

    ucE6EM Very good blog article.Much thanks again. Really Great.

  30. 2013-03-15 05:05:58

  31. social bookmarks2013-03-15 13:53:48

    dVJDoA Looking forward to reading more. Great blog.Really looking forward to read more. Much obliged.

  32. 2013-03-15 13:53:50

  33. ciprofloxacin side effects2013-03-15 17:39:27

    I loved your blog.Thanks Again. Awesome.

  34. buy generic viagra2013-03-15 19:17:43

    Very neat post.Much thanks again. Fantastic.

  35. cialis online2013-03-15 20:56:51

    I think this is a real great post. Fantastic.

  36. 10mg levitra2013-03-15 22:36:03

    Wow, great blog.Much thanks again. Will read on...

  37. 2013-03-23 04:03:38

  38. Social bookmarks2013-04-20 01:57:19

    9PkhiT I truly appreciate this post.Really thank you! Keep writing.

  39. 2013-04-20 01:57:22

  40. 2013-04-22 20:37:57

  41. 2013-05-02 08:18:16

  42. best compact digital cameras2013-05-14 18:50:08

    fyiXPk Wow, great blog post.Much thanks again. Much obliged.

  43. 2013-05-14 18:50:11

  44. digital slr lenses2013-05-14 22:57:03

    byAAPd Really enjoyed this blog article.Really looking forward to read more. Much obliged.

  45. 2013-05-14 22:57:05

  46. 2013-05-18 14:50:06

  47. good seo2013-05-25 07:52:26

    MWawcJ Looking forward to reading more. Great blog.Thanks Again. Want more.

  48. 2013-05-25 07:52:28

  49. good seo2013-05-25 14:21:50

    34jCBL Great blog article.Much thanks again. Awesome.

  50. 2013-05-25 14:21:52

  51. seo service2013-05-27 14:33:04

    sTETPk Say, you got a nice blog. Awesome.

  52. 2013-05-27 14:33:06

  53. seo service2013-05-27 14:50:33

    nv9UZ7 Great, thanks for sharing this blog. Cool.

  54. 2013-05-27 14:50:37

  55. seo service2013-05-27 21:46:14

    yJThNk Really informative article post.Thanks Again. Will read on...

  56. 2013-05-27 21:46:20

  57. friendship2013-06-11 12:09:18

    wow nice posting i hope this posting give more chnage singles in world find more easy ways use it, thank you very mach realy nice possting

  58. 2013-06-17 20:24:06

  59. social bookmarks2013-06-19 20:39:33

    YTBf8g I appreciate you sharing this post. Great.

  60. 2013-06-19 20:39:36

  61. 2013-07-04 12:26:49

  62. great service2013-07-04 19:26:55

    5LVOqx I think this is a real great blog. Will read on...

  63. 2013-07-04 19:26:59

  64. 2013-07-06 16:46:15

  65. kLkmtedWzTXirJQ2013-07-24 13:46:30

    I value the post.Really looking forward to read more. Awesome.

  66. dGIfHPoAeMYW2013-07-25 16:01:46

    Looking forward to reading more. Great post.Really thank you! Great.

  67. hot news2013-07-26 12:58:00

    TWes55 Really enjoyed this blog post.Thanks Again. Want more.

  68. 2013-07-26 12:58:04

  69. 2013-07-27 19:28:37

    Ανωνυμε με τα γκρηγκλις,απευθυνεσαι σε μενα;τι εισαι εσυ ρε βλακα που καθεσαι σε μια οθονη κ διαβαζεις ολη μερα τα λογια "δεκατριαχρονων";ποσο περισσοτερο 13χρονο εισαι εσυ;εσυ δεν εισαι που τρολιαζεις εδω,τη μια κατηγορωντας τον old boy k την αλλη τους σχολιαστες του;get a life ρε κακομοιρη,ο,τι καβλωνουμε θα γραφουμε.Αντε με τον καθε τρυπιο εδω που θα μας κανει κ υποδειξεις.Σκασμοςvoulomeno gramma dzvaaieis! egw mporei na mhn exw megalh empeiria me to computer kai ta blog logw hlikias kai na mh katalavainw polla, alla esu pou exeis me katalaves amesws. kai ti tropoi! mpravo koritsi mou, etsi milas kai ston patera sou? koita na sumazepseis ta neura sou kai ase to marx. prwto kai teleutaio sxolio edw mesa, kai auto apo periergia apo mia parapomph sto tro-ma-ktiko

  70. 2013-07-27 19:28:40

  71. 2013-07-29 17:59:33

    A simple and inineltgelt point, well made. Thanks!

  72. 2013-07-29 17:59:35

  73. 2013-07-29 19:44:03

    I'm impressed by your writing. Are you a professional or just very knwleldgeaboe?

  74. 2013-07-29 19:44:07

  75. best news2013-08-02 17:12:29

    Thanks-a-mundo for the article.Thanks Again. Great.

  76. amazing news2013-08-02 19:27:54

    Major thanks for the blog.Really looking forward to read more. Really Great.

  77. best news2013-08-02 22:04:18

    YVKYbi This is one awesome article.Thanks Again. Great.

  78. 2013-08-02 22:04:20

  79. best news2013-08-03 01:23:20

    SfLq1j A round of applause for your article post.Much thanks again. Want more.

  80. 2013-08-03 01:23:22

  81. 2013-08-06 15:09:29

  82. http://buy-ventolin-100mcg.com/2013-08-09 08:26:05

    Major thankies for the blog.Thanks Again. Cool.

  83. 2013-08-09 23:39:24

  84. 2013-08-11 15:09:06

  85. 2013-08-11 20:11:49

  86. awesome links for you2013-08-19 14:39:52

    CNNfyU Thanks a lot for the article.Really looking forward to read more.

  87. 2013-08-19 14:39:54

  88. great link buildng2013-08-20 01:50:53

    ytCCRk Awesome post.Thanks Again. Really Great.

  89. 2013-08-20 01:50:55

  90. good seo guys2013-09-04 03:57:09

    LOcQSx Very neat blog article.Really thank you!

  91. 2013-09-04 03:57:12

  92. seo service2013-09-05 21:41:18

    DOChSz Enjoyed every bit of your article.Much thanks again. Fantastic.

  93. 2013-09-05 21:41:20

  94. link building2013-09-08 03:03:35

    Efnxkj I cannot thank you enough for the article post.Really looking forward to read more. Cool.

  95. 2013-09-08 03:03:37

  96. seo service2013-09-08 06:15:41

    H7cy0q Say, you got a nice post.Really thank you! Keep writing.

  97. 2013-09-08 06:15:44

  98. make money online2013-09-11 23:52:24

    o4FhOc Awesome blog article.Thanks Again. Keep writing.

  99. 2013-09-11 23:52:26

  100. only for 5 dollars2013-09-12 23:35:46

    XDoQYH I value the post.Thanks Again. Great.

  101. 2013-09-12 23:35:48

  102. only for 5 dollars2013-09-12 23:51:21

    4O6EZ0 Major thankies for the article post.Thanks Again. Great.

  103. 2013-09-12 23:51:23

  104. varianounlavy2013-09-14 15:48:39

    Zastanawiałem się, czy kiedykolwiek myślał o zmianie struktury swojej stronie? Jest bardzo dobrze napisana , kocham to, co wziąłeś ma do powiedzenia . Ale może możnatrochę bardziej w sposób treści , więc ludzie mogą łączyć się z nim lepiej. Dałeś mi strasznie dużo tekstu tylko o jeden lub dwa obrazy . Może mógłbyś go lepiej przestrzeń ?

  105. varianounlavy2013-09-14 15:48:39

    Every weekend i used to go to see this web page, for the reason that i wish for enjoyment, as this this website conations actually good funny stuff too.

  106. cheap link building2013-09-25 00:56:39

    AugYgI Fantastic article post.Much thanks again. Awesome.

  107. 2013-09-25 00:56:41

  108. link building team2013-10-15 21:55:20

    ExEx39 A round of applause for your article post.Much thanks again. Fantastic.

  109. 2013-10-15 21:55:22

  110. best link build2013-10-16 02:03:42

    vTM8dk Thank you ever so for you article. Cool.

  111. 2013-10-16 02:03:44

  112. link building team2013-10-16 06:01:04

    8i6NAW I truly appreciate this article. Want more.

  113. 2013-10-16 06:01:06

  114. smashing top seo2013-10-25 10:49:46

    CPdmAx I am so grateful for your blog article.Much thanks again. Cool.

  115. 2013-10-25 10:49:49

  116. smashing top seo2013-10-25 11:54:36

    9Sh4XP I really liked your blog article. Will read on...

  117. 2013-10-25 11:54:38

  118. link building2013-10-26 00:01:07

    4YxSD9 Thank you for your blog post.

  119. 2013-10-26 00:01:09

  120. link building2013-11-02 03:39:28

    z0Ykzz Im grateful for the blog article.Much thanks again. Great.

  121. 2013-11-02 03:39:30

  122. watch this pls2013-11-18 00:05:26

    Ezckkt Major thanks for the blog.Thanks Again.

  123. 2013-11-18 00:05:35

  124. great things to know2013-11-19 03:46:27

    c6D8Tq Thanks a lot for the post.Really thank you!

  125. 2013-11-19 03:46:30

  126. awesome seo thing2013-12-14 20:05:02

    H3AtLc Say, you got a nice article. Really Great.

  127. 2013-12-14 20:05:04

  128. nice site here2014-01-16 04:11:35

    hsR5sM Looking forward to reading more. Great post.Much thanks again. Awesome.

  129. 2014-01-16 04:11:42

  130. check it out2014-01-30 22:53:46

    PmcBx0 I value the blog.Really thank you! Really Great.

  131. 2014-01-30 22:53:48

  132. check it out2014-01-31 03:00:47

    M9xuN6 Im thankful for the blog post. Much obliged.

  133. 2014-01-31 03:00:49

  134. awesome things!2014-02-28 17:03:10

    LFHkmi Thanks so much for the blog post.Thanks Again. Want more.

  135. 2014-02-28 17:03:12

  136. 2014-03-08 11:24:37

  137. nice seo guys2014-03-22 12:47:41

    8JTj4Q Im thankful for the blog article.Much thanks again. Awesome.

  138. 2014-03-22 12:47:44

  139. check it out2014-04-01 11:14:25

    MkX1vn Great, thanks for sharing this article post.Much thanks again. Really Cool.

  140. 2014-04-01 11:14:27

  141. 2014-05-05 17:33:28

  142. check it out2014-05-11 16:49:43

    pFqK9B Muchos Gracias for your article.Much thanks again. Awesome.

  143. 2014-05-11 16:49:45

  144. seo for cheap2014-05-12 07:59:04

    vsMGXr Muchos Gracias for your post.Much thanks again. Keep writing.

  145. 2014-05-12 07:59:06

  146. 2014-05-23 06:41:18

  147. seo company2014-06-04 23:03:34

    FcBKtQ Major thankies for the blog post.Really looking forward to read more. Really Great.

  148. 2014-06-04 23:03:36

  149. good backlinks2014-06-19 10:21:17

    EBHuHO I truly appreciate this article.Thanks Again. Fantastic.

  150. 2014-06-19 10:21:19

  151. awesome seo2014-06-19 17:15:01

    6WsHGv Awesome post.Much thanks again. Keep writing.

  152. 2014-06-19 17:15:03

  153. nice penalty removal2014-07-04 07:04:13

    9Jteba I truly appreciate this blog post.Thanks Again. Much obliged.

  154. 2014-07-04 07:04:15

  155. crorkz matz2014-08-01 10:31:08

    qpKhBs Appreciate you sharing, great article post.Really looking forward to read more. Keep writing.

  156. 2014-08-01 10:31:15

  157. crorkz2014-08-04 10:57:42

    jWdfj6 Appreciate you sharing, great blog post.Thanks Again. Really Great.

  158. 2014-08-04 10:57:44

  159. matzcrorkz2014-08-04 23:36:32

    GCC3wL I cannot thank you enough for the article. Cool.

  160. 2014-08-04 23:36:34

  161. matzcrorkz2014-08-05 12:29:09

    RIfz8O I am so grateful for your article post. Great.

  162. 2014-08-05 12:29:11

  163. 2014-10-06 18:08:03

  164. 2014-10-06 18:17:21

  165. crorkz2014-10-20 19:53:21

    9EOs1U What's Happening i'm new to this, I stumbled upon this I've found It positively helpful and it has helped me out loads. I hope to contribute & assist other users like its helped me. Good job.

  166. 2014-10-20 19:53:23

  167. crorkz linkz2014-10-24 16:12:56

    sU6KVR F*ckin' remarkable things here. I am very glad to see your article. Thanks a lot and i'm looking forward to contact you. Will you kindly drop me a e-mail?

  168. 2014-10-24 16:12:58

  169. crorkz2014-11-23 21:36:23

    X8wqJJ Usually I do not read post on blogs, however I would like to say that this write-up very pressured me to try and do it! Your writing style has been surprised me. Thank you, quite great article.

  170. 2014-11-23 21:36:26

  171. 2015-01-08 04:37:10

  172. 2015-01-09 00:57:16

  173. 2015-01-10 23:39:17

  174. crorkz mattz2015-01-15 19:07:50

    ham57w Hello there, You have done a great job. I'll certainly digg it and personally recommend to my friends. I am sure they will be benefited from this web site.

  175. 2015-01-15 19:07:52

  176. crorkz linkz2015-01-16 04:01:15

    brcvTz Hello.This article was really interesting, especially because I was browsing for thoughts on this issue last Saturday.

  177. 2015-01-16 04:01:17

  178. 2015-02-26 15:25:53

  179. 2015-05-29 20:18:52

  180. 2015-07-13 17:13:35

  181. 2015-07-17 23:26:35

  182. 2015-07-30 01:10:15

  183. 2015-08-04 07:17:26

  184. 2015-08-10 00:40:59

  185. 2015-10-05 02:49:25

  186. 2015-10-22 11:09:18

  187. 2015-10-26 08:33:16

  188. 2016-01-11 07:22:07

  189. 2016-02-06 17:00:56

  190. 2016-04-12 07:15:18

  191. 2016-05-09 05:09:22

  192. 2016-05-28 14:45:51

  193. 2016-05-30 21:16:40

  194. 2016-06-09 06:37:40

  195. 2016-06-10 18:28:35

  196. 2016-06-13 22:01:47

  197. 2016-06-18 20:32:15

  198. 2016-06-23 10:16:17

  199. 2016-07-05 14:21:35

  200. 2016-07-08 04:50:10

  201. 2016-07-18 14:56:15

  202. 2016-07-18 21:14:32

  203. 2016-07-21 18:47:25

  204. 2016-07-28 04:58:14

  205. 2016-08-08 03:50:13

  206. 2016-08-09 12:23:21

  207. 2016-08-13 06:30:37

  208. 2016-09-12 22:10:12

  209. fake tits2016-10-11 00:26:45

    b0LEmY It`s really a nice and helpful piece of info. I am happy that you just shared this useful info with us. Please keep us up to date like this. Thanks for sharing.

  210. 2016-10-11 00:26:47

  211. 2016-10-12 15:32:47

  212. 2016-11-09 22:24:08

  213. 2016-12-06 03:40:37

  214. 2016-12-27 06:42:29

  215. 2016-12-28 21:35:56

  216. 2016-12-28 21:56:16

  217. 2016-12-29 17:15:02

  218. 2017-01-07 15:50:22

  219. 2017-01-15 16:40:32

  220. 2017-02-04 00:27:16

  221. 2017-05-20 11:56:54

  222. jake jilennanal2017-07-10 23:17:34

    oFUdHw Whispering Misty So sorry you all miss the workshop!

  223. 2017-07-10 23:17:36

  224. 2017-08-20 22:31:12

  225. 2017-09-04 09:17:14

  226. 2018-02-20 17:17:16

  227. 2018-05-03 04:14:11

  228. 2018-05-03 16:54:35

  229. click me2018-05-30 22:11:03

    O2lL5r Your style is unique compared to other people I have read stuff from. I appreciate you for posting when you have the opportunity, Guess I will just bookmark this web site.

  230. 2018-05-30 22:11:05

  231. 2018-11-29 01:24:22