wolna strefa / strefa NGO

Lublin: Rzeźbię w ludziach

AAA

Instytut Reportażu

Na emeryturze chciałaby być kloszardem w Paryżu. Tymczasem po trzydziestu latach nauczania plastyki wkroczyła z seniorami do akcji i narobiła szumu nie tylko w swoim mieście - O Renacie Kiełbińskiej, szefowej Domu Kultury "Skarpa"w Lublinie pisze Olimpia Wolf (Polska Szkoła Reportażu).

Ściemnia się. Renata z trzema chłopakami w kapturach rozglądają się, czy nikt ich nie widzi. Wybierają szary blok, wchodzą do pierwszej klatki, robią swoje, wydostają się ukradkiem. Udało się, plan wykonany.

– Jak tylko coś jest „nielegalne”, od razu się przyłączam – śmieje się Renata Kiełbińska, kierowniczka Domu Kultury „Skarpa” w Lublinie. Na klatkach schodowych przykleili wlepki: „Kochaj sąsiada swego jak siebie samego”, „Nie czyń sąsiadowi, co tobie niemiłe”, „Dobry sąsiad nie jest zły”.

Dom Kultury „Skarpa” mieści się na pierwszym piętrze szarego dwupiętrowego budynku z lat 80. Utrzymywany jest przez Spółdzielnię Mieszkaniową „SM Czuby” ze składek mieszkańców (2,50 zł miesięcznie). Wewnątrz kilkanaście kolorowych sal: pracownia majsterklepki, modelarnia, pracownia rękodzieła artystycznego, siłownia, Klub Młodzieżowy, Klub Malucha „Przytulanka”, Klub Kobiet. A także sale do zajęć tanecznych, plastycznych, muzycznych oraz teatralnych.

W Klubie Młodzieżowym malunek na ścianie: kilka osób podnosi do góry starszą panią i młodego chłopaka. Przybijają „żółwika”.

To seniorka, konkretnie pani Danuta, która brała udział w jednym z projektów w „Skarpie”, przekazuje swoją energię przedstawicielowi młodego pokolenia, Grzegorzowi. On też uczestniczył w tym projekcie. Podobnie jak na freskach w Kaplicy Sykstyńskiej, gdzie Bóg przekazuje „iskrę życia” Adamowi. Projekt nazywał się „Senior graffiti”.

– Darek, który wymyślił ten malunek, jest moim fantastycznym narybkiem – mówi Kiełbińska. – Był kiedyś na mocnym zakręcie, miał kuratora, ale jakiś człowiek podał mu rękę i wyszedł na prostą: uczy się na lakiernika.

TYLKO HERBATUJO

Ma naturę samotnika, ale z nią walczy. Nie czyta literatury pięknej, bo nie nadąża z fachową – o kulturze, architekturze i rzeźbach. Uwielbia jamnika Miśka, obrazy Diego Velázqueza i podróże – kiedyś autostopem, teraz autokarem.

Urodziła się w 1953 roku w Nowej Górze. Z dzieciństwa pamięta różne akcje i zabawy, bo mama udzielała się w komitetach rodzicielskich szkół swojej trójki dzieci, jeszcze w Kole Rodzin Wojskowych, no i stale coś organizowała w kamienicy. Renata – hippiska lat 70. – poszła na studia pedagogiczno–plastyczne w Lublinie, a potem buntowała się na swój sposób.

– A te nauczycielki tylko herbatujo, herbatujo i zapierdalajo na drutach – podsumowano ją, gdy na nudnych radach pedagogicznych w ramach protestu dziergała z koleżanką szaliki.

W tej samej szkole doprowadziła do zwolnienia dyrektora, który zabierał z lekcji niepełnosprawne dzieci, żeby zdejmowały mu skórki z królików.

W 1988 roku zaczęła pracować jako instruktor plastyki w Domu Kultury „Skarpa”. – Odeszłam ze szkoły, bo plastyka była za mało doceniana. Powinno być więcej zajęć z tego przedmiotu i nie tylko w młodszych klasach – tłumaczy. Nie myślała wtedy o społecznym działaniu – po rozstaniu z mężem sama wychowywała córkę, musiała zarobić na chleb.

W 2005 roku córka wyjechała na studia do Gdańska, a Kiełbińska została kierowniczką domu kultury. Miała wtedy 52 lata i poczucie, że zaczynają rosnąć jej skrzydła.

Renata Kiełbińska

fot. Agnieszka Rayss

MŁODZI, STARZY

– Potrafili spóźnić się 40 minut, bo jeden czekał na drugiego i żaden nie wszedł, bo się wstydził. Ale przychodzili co piątek, chociaż mieli konkurencyjną ofertę clubbingu. Zdjęli w końcu kaptury i pomagali seniorom wycinać szablony – opowiada.

Z niezgody na brzydotę wymyśliła, że trzeba wyremontować plac przed domem kultury, z którego nawet blokersi dawno się wynieśli. Postawić nowe ławki, wybudować ściankę, wydzielić miejsce na klomby, na scenkę do występów czy oglądania filmów oraz… namalować graffiti: na ławkach, ściance oraz pobliskim murze.

Kto ma to zrobić? Seniorzy i młodzież. Dlaczego razem?

– Z przekory – tłumaczy. – Chciałam pokazać, że obie grupy mogą się dogadać. Poza tym lubię współpracować z młodymi. Ale seniorów nie mogłam wystawić na pośmiewisko, a młodzieży narazić na obciach.

Więc akcję nazwała „Senior graffiti”. Wiedziała, że młodzi chętnie nauczą się malować graffiti, a starsi mają potrzebę pokolorowania świata.

Kasia, 19 lat: – Obawiałam się, czy uda nam się dogadać z seniorami, ale okazało się, że bardzo fajnie się wspólnie pracowało. Nauczyłam się pokory i tego, że nie powinno się myśleć stereotypami i oceniać ludzi po pierwszym spotkaniu. Z seniorami urządzaliśmy nawet wspólne Wigilie. Walentynki też.

Anna, 57 lat: – Mamy tendencję do protekcjonalnego traktowania młodych, a tu oni nas uczyli. Wcześniej, patrząc na graffiti, myślałam: przyszli gówniarze i naciapali. Teraz się bawię w krytyka: umiem odróżnić dobry malunek od złego.

– Miałam pomysł, żebyśmy się poznali i otworzyli – wspomina Kiełbińska. – Obie grupy powiedziały sobie wzajemnie, co się w nich nie podoba. Starsi uderzyli się w piersi: to my dajemy zły przykład. Wstydzimy się za seniorów, którzy w autobusie napadają na młodych ludzi, zanim oni zdążą ustąpić miejsca.

Paweł, 25 lat: – Szefowa stworzyła odpowiedni klimat: do każdego zwracała się osobiście, wszystkich traktowała na równi. A lody przełamaliśmy dzięki wspólnej pracy w jednej sali.

Przez pół roku kilkanaście osób – w wieku od 14 do 76 lat – przygotowywało szablony do graffiti, projektowało przyszły plac, malowało ścianę w sali młodzieży na podstawie wspólnego zdjęcia.

– Jestem animatorem kultury, nie artystą, więc do współpracy zaprosiłam studentów architektury i młodych twórców graffiti z Europejskiej Fundacji Kultury Miejskiej – opowiada Renata Kiełbińska.

Siedemdziesięciosześcioletni Marian był najstarszym seniorem. Graffiti kojarzyło mu się dotąd tylko z wandalami, ale przekonał się, że to też jest sztuka. Na zajęcia przychodził z kolegą. Nieźle dawali sobie radę.

Wiosną plac był gotowy: z alejkami z kostki brukowej (dołożyła się spółdzielnia), klombem, ławkami, pomalowaną ścianką, sceną i zdejmowanym ekranem. Na placu można było wypocząć, obejrzeć filmy i występy oraz uprawiać kwiatki. Wspólnie z władzami spółdzielni posadzili dąb i bawili się na festynie przy grochówce. Było nawet sprayowanie bitą śmietaną w aerozolu.

Żeby uczestniczyć w akcji seniorzy musieli się zbuntować: przeciwko presji społecznej, sąsiadom, którzy powiedzą: „o, wygłupia się, zamiast w domu pyzy kleić”. Musieli wyjść z bezpiecznego kokonu.

– Prosto przed oblicze mediów – śmieje się Kiełbińska. Gazeta Wyborcza, Kurier Lubelski, Dziennik Wschodni, Kultura Enter, mm.lublin.pl, architekci.pl. – Seniorzy musieli dać przyzwolenie na upublicznianie swojego wizerunku – tłumaczy. Gdyby nie zmienili swojej mentalności, to nadal byłyby to nieśmiałe gospodynie domowe i starsi panowie sprzed telewizora.

fot. Renata Kiełbińska

Projekt „Senior Graffiti – działania z przestrzenią” realizowany był od listopada 2008 do kwietnia 2009 roku jako jeden ze zwycięzców w konkursie „Seniorzy w Akcji” organizowanym przez Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „ę” ze środków Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W 2008 roku o Renacie Kiełbińskiej zrobił się głośno. Na tyle, że została nominowana do tytułu „Lublinianka Roku”.

NIELEGALNY BLUSZCZ

Okno w kuchni zasłania białym płótnem, bo nie chce patrzeć na wieżowiec: kiedyś „pięknie szary”, teraz kolorowy.

– Jesteśmy pośmiewiskiem na całym świecie, mówi się o nas „styrolandia” – wzdycha Kiełbińska. – Osiedle, które widzę z okna, przypomina Disneyland. Upstrzone, jak ta bombka, co tu z tyłu wisi. Każdy kawałek bloku inny, kolorystyka nie ma nic wspólnego z funkcją architektoniczną.

Bo Renata Kiełbińska lubi dobrą architekturę i estetyczną przestrzeń. A także niestandardowy sposób działania. Inspirują ją więc ludzie nielegalnie sadzący bluszcz w przestrzeni publicznej, pani, która czyści słupy z ogłoszeń, bo są nieestetyczne czy akcja malowania w nocy samochodów, które zajęły na chodniku więcej niż 1,5 metra (farba była zmywalna).

ZIELONYM LAMPERIOM MÓWIMY NIE

– Łukasz, odcięłam ci tu całą ścianę – Renata Kiełbińska przykleja taśmę do ściany. – Nie, nie, tu podociskać wszystko, ale górę też trzeba zrobić. Darku, patrz, kuwetka, kijek do mieszania białej emulsji. To wiesz co, wynieśmy sobie na zewnątrz i ją przemieszamy.

Renata Kiełbińska upiększać świat chciała tak: zapytała sąsiadów, czy podobają się im zielone lamperie na klatkach. Nie podobały się, więc akceptacja na zmianę była.

Spółdzielnia „SM Czuby” też się zgodziła. Więc seniorzy z młodzieżą całą zimę brali udział w warsztatach plastycznych i architektury wnętrz, projektowali kolorowe kosze na śmieci i ozdobne ramy do luster. A wiosną pomalowali i ozdobili (do pierwszego piętra) dwie wybrane klatki schodowe w dzielnicy Czuby. W jednej z nich mijały się przez dwadzieścia lat dwie uczestniczki projektu.

59 –letnia Anna: – Mówiłyśmy sobie tylko „dzień dobry”, teraz zaczęłyśmy rozmawiać. Zyskałam nową znajomą, ale straciłam dawną, bo była przeciwniczką tej akcji. Upiększanie świata nie wszystkim się chyba podoba. Dla mnie była to pożyteczna zabawa i fajna współpraca z młodzieżą.

Kiełbińska czytała, że przestrzeń estetyczna wolniej ulega degradacji niż przestrzeń zdewastowana. – I to się sprawdziło – cieszy się. – Od wielu miesięcy klatki są nienaruszone. Kafeleczki dwa na dwa centymetry i żaden niewykruszony, nikt nie dotknął palcem.

– Lokatorzy dziwili się: jak to możliwe, że przychodzicie w weekendy i za darmo pracujecie? – opowiada. Właśnie takie myślenie chciała sprowokować.

– I ludzi ruszyło. Jedni pytali, dlaczego nie malujemy w ich klatce, inni sami zrzucili się na farby i też sobie pomalują.

Częścią projektu były wlepki. Młodzież dostała pisemne pozwolenie od rodziców i pod osłoną nocy razem z Kiełbińską oblepiali klatki schodowe hasłami o sąsiadach.

„Kurs upiększania świata” to drugi projekt Kiełbińskiej, który był jednym ze zwycięzców w konkursie „Seniorzy w Akcji”. Realizowany był od listopada 2009 do kwietnia 2010 roku.

„Wspomagamy inicjatywy, które przełamują stereotypy wiekowe, pokazują, że osoby starsze mogą działać razem z młodzieżą” – powiedziała portalowi mmlublin.pl Beata Tokarz z Towarzystwa Inicjatyw Twórczych „ę”.

projekt Senior Graffiti

fot. Renata Kiełbińska

KONIAK W BELVEDERE

„Przed położeniem się do trumny trzeba jeszcze czegoś spróbować, żebyśmy potem – gdy już w tej trumnie leżymy – nie powiedziały sobie, że czegoś nie spróbowałyśmy, a było to w zasięgu naszych rąk”.

Kiełbińska nie wymyśliła tej sentencji, ale użyła jako argumentu dla pobudzenia aktywności seniorek. Podziałało. Od ponad 11 lat prowadzi Klub Kobiet, do którego przychodzi kilkanaście pań.

Ale i tak większość siedzi w domu. Kiełbińska uważa, że seniorzy są wykluczeni na dwa sposoby – na własne życzenie, ale i dlatego, że nie mają przestrzeni, gdzie mogliby się międzypokoleniowo integrować.

– Nie chodzi o niańczenie dzieci i obiadki, ale o to, żeby zaczęli myśleć o sobie jak o potencjale społecznym – tłumaczy.

Renata Kiełbińska organizuje więc w klubie warsztaty rękodzieła artystycznego, wycieczki autokarowe, tańce, imieniny i święta. Kiedy zainicjowała kurs haftu krzyżykowego, panie stwierdziły, że to nie dla nich. Ale po kilku miesiącach pokazały pierwsze wyhaftowane obrazki.

– Dwie z nich to już do nas nie przychodzą, już należą do hafciarskiego klubu Kanwa, już jeżdżą na wystawy do muzeum włókiennictwa w Łodzi, już stały się figurami w środowisku – oburza się czule.

– Wiele z tych pań nigdy nie było na żadnej wycieczce, nawet na zamku w Lublinie – opowiada. A że sama uwielbia jeździć, zabiera je do Hrubieszowa, Łęcznej, Nałęczowa. – To pokolenie osób, które już wiele nie zobaczą, nie przeżyją – tłumaczy. – Miło więc patrzeć, jak przeżywają spacer po Parku Łazienkowskim, jak szczęśliwe zamawiają koniak i kawę w restauracji Belvedere.

Panie z Klubu Kobiet na nudę narzekać więc nie mogą, zwłaszcza, że Renata Kiełbińska szykuje kolejne projekty.

MAKI Z AMERYKI

Będą siedmiometrowe: każdy w różnym stadium rozkwitu. Ich płatki wypełni się płytkami ceramicznymi, które zrobią mieszkańcy spółdzielni.

– Będą potem mówili: o tam, zobacz przez lornetkę, o tam, ta jest moja – cieszy się Kiełbińska. – Wrocław ma ponad 160 rzeźb plenerowych, a Lublin jest ubogi. Na naszym osiedlu nie ma nic. Więc będą maki. Na pamiątkę. Od rzeźbiarza–architekta z Kalifornii, który mieszkał tu w latach 80. Zostałam poproszona o pomoc w organizacji tego projektu.

Dodaje jej to skrzydeł, chociaż wie, że mocno się naharuje. Bo Renata Kiełbińska oprócz problemów organizacyjnych musi pokonać też ludzką niechęć. – Ale poradzę sobie. Jeśli będą problemy z miejscem, rzeźba stanie chociażby u mnie, przed domem kultury.

ŚWIADOMI ODBIORCY

– Przychodzi czterech chłopaków i chce się zająć fotografią otworkową, a ja mówię, proszę bardzo, mam tu salę, kasę, działajcie – marzy się Kiełbińskiej.

Tłumaczy, że domy kultury powinny zmienić model działania: zacząć odpowiadać na aktualne potrzeby, na konkurencję internetu i anteny satelitarnej. Złożyła więc projekt do Urzędu Miasta: cykl weekendowych warsztatów dla rodzin – cztery godziny zabawy z papierem, ceramiką, szmatami.

– Bo skąd dziecko ma wiedzieć, że fajnie jest się w coś angażować, jeśli jego rodzic ciągle ogląda telewizję? Narzekamy, że mało jest miłośników kultury, ale jeśli dzieci nie zachęcimy, to nie wyrosną z nich świadomi odbiorcy.

– Noc Kultury w Lublinie pochłania milion złotych, a domy kultury dostają łącznie co roku tylko 250 tys. – opowiada Renata.

– Musi być alokacja środków i Urząd Miasta się ku temu skłania. Tylko wcześniej trzeba decydentom otworzyć oczy.

Kiełbińska otwiera oczy decydentom działając w SPOKO (Społecznym Komitecie Organizacyjnym ESK Lublin 2016). Tam animatorzy kultury spotykają się z urzędnikami i koordynują działania Urzędu Miasta.

W SPOKO też współpracuje z młodymi ludźmi. – Strasznie ubolewam, że urodziłam się za wcześnie – wzdycha. To, co robi młode pokolenie, to są wspaniałe kwiatki, które rozkwitają na tym ugorze. Oby tylko „stare pierdziuchy” dały im dojść do głosu.

Piotr Choroś z Homo Faber, uczestnik SPOKO: – Renata Kiełbińska? Zupełnie nie wiem, skąd bierze tyle energii.

projekt Senior Graffiti

fot. Łukasz Majerowski

KLOSZARD W PARYŻU

W młodości zwiedziła Zachód i stwierdziła, że na stare lata chciałaby zostać kloszardem w Paryżu. – Być wolną od zabiegania, od obowiązków i myślenia o jutrze. Wziąć książkę od bukinisty i cały dzień czytać. Naprawdę jest to kuszące. Ale teraz obawiam się, że na emeryturze będę jeszcze bardziej aktywna niż teraz.

– A ty co tworzysz? – zapytał ją kolega na zjeździe absolwentów. Tak dobrze się zapowiadałaś.

Kiełbińska uwielbia rzeźbę i taką specjalizację skończyła na studiach. – Rzeźbi się zwykle na dwa sposoby – wyjaśnia. – Coś się ujmuje albo dodaje. Z kamienia i z drewna wyrywa się i odrzuca wszystko, co nie jest rzeźbą. Do metalu trzeba coś przyspawać. Ale glinę można rzeźbić inaczej. Pewne jej partie przesunąć – bez odrywania i przyklejania, bez toczenia i sklejania. Przez modelowanie.

– Rzeźbię w ludziach – odpowiedziała.

Olimpia Wolf

Tekst (i towarzysząca mu ankieta) jest częścią cyklu reportaży opisujących oddolne inicjatywy kulturalno-społeczne w różnych polskich miastach. Został napisany specjalnie dla EKK w ramach Polskiej Szkoły Reportażu działającej przy Instytucie Reportażu w Warszawie.
 

odsłuchaj zawartość strony wersja do druku

TAGI: Lublin, Instytut Reportażu, Polska Szkoła Reportażu, Dom Kultury Skarpa, Renata Kiełbińska, seniorzy w akcji

  1. TQdWwfiH2011-10-10 00:50:18

    I'm impressed by your wriitng. Are you a professional or just very knowledgeable?

  2. cheap oem software2012-02-12 06:37:56

    y0cVU3 I do`t regret that spent a few of minutes for reading. Write more often, surely'll come to read something new!....

  3. esalerugs2012-02-13 15:11:50

    This article is for professionals..!!

  4. cheapostay2012-02-13 15:33:31

    Hello! Read the pages not for the first day. Yes, the connection speed is not good. How can I subscribe? I would like to read you in the future!....

  5. followers exchanege2012-02-13 15:55:12

    Post brought me to think, went to mull over!!....

  6. Marlton NJ personal trainer2012-02-13 16:40:18

    Right from this article begin to read this blog. Plus a subscriber:DD

  7. wruzgfJfymHJloTV2012-05-24 02:58:00

    ashley fennell - you wreent lying! she does know how to work it! and def cute shoes in all the pics! they have the cutest outfits! so pretty!

  8. 2012-05-24 02:58:02

  9. 2012-05-25 02:51:16

  10. 2012-05-25 07:48:59

  11. 2012-05-25 09:53:42

  12. 2012-05-25 12:57:46

  13. 2012-05-26 09:43:17

  14. 2012-05-27 14:35:30

  15. computer repair bench2012-06-26 20:31:03

    An fascinating dialogue is value comment. I believe that you need to write extra on this subject, it won't be a taboo topic however generally individuals are not enough to speak on such topics. To the next. Cheers

  16. olPcBPBj2012-06-30 19:51:48

    Katie - Just now seeing this HOW INCREDIBLY WONDERFUL! You desevre more features and every spotlight in the world! I know this is the first of many and cant wait for you ladies to get all the credit you desevre! Your warm hearts, laughing souls, and playful nature paired with your incredible talent speaks for itself. Can't wait to see your names more and more often in publications.

  17. 2012-06-30 19:51:50

  18. 2012-07-01 10:39:39

  19. 2012-07-01 15:19:22

  20. 2012-07-03 09:02:29

  21. 2012-07-03 13:57:12

  22. zmZJchzXgHxYemxH2012-10-12 03:44:31

    . (you said- i see you working beinhd a counter with coffee and desserts and books all around you) That would be inside Barnes and Noble. Thank you so much!!!!!!Love,Monique

  23. 2012-10-12 03:44:33

  24. 2012-10-12 10:25:59

  25. 2012-10-12 21:33:12

  26. 2012-10-14 17:18:19

  27. 2012-10-15 04:22:25

  28. 2013-02-23 08:20:18

  29. click here2013-03-02 19:02:16

    lxAlzA Thanks a lot for the article. Keep writing.

  30. 2013-03-02 19:02:19

  31. buy discount viagra2013-03-02 23:29:42

    Thanks a lot for the blog article.Really thank you! Awesome.

  32. viagra discount2013-03-02 23:29:51

    Thanks-a-mundo for the blog article.Really looking forward to read more. Will read on...

  33. viagra online2013-03-03 16:57:10

    DoLPky I truly appreciate this blog post.Much thanks again. Keep writing.

  34. 2013-03-03 16:57:12

  35. bookmarks2013-03-14 07:04:58

    B6Kcj0 I truly appreciate this post.Really thank you! Keep writing.

  36. 2013-03-14 07:05:00

  37. social bookmarks2013-03-15 02:07:30

    qDh9uk Looking forward to reading more. Great post.Really thank you!

  38. 2013-03-15 02:07:32

  39. buy cipro2013-03-15 18:43:30

    Looking forward to reading more. Great article.Really thank you! Want more.

  40. buy generic viagra2013-03-15 20:22:11

    Very good blog article. Keep writing.

  41. cheap cialis2013-03-15 22:01:31

    Fantastic blog. Fantastic.

  42. no prescription2013-03-15 23:41:47

    A round of applause for your blog article.Really thank you!

  43. 2013-03-28 21:46:48

  44. buy social bookmarks2013-04-19 10:10:40

    rJHsI0 I really enjoy the article post.Much thanks again. Fantastic.

  45. 2013-04-19 10:10:43

  46. 2013-04-27 01:50:35

  47. slr lenses2013-05-14 16:38:43

    BdeIC4 Enjoyed every bit of your blog post.Really thank you! Fantastic.

  48. 2013-05-14 16:38:46

  49. 2013-05-22 22:08:37

  50. good seo2013-05-25 08:04:46

    w5FpsQ Great blog.Really thank you! Awesome.

  51. 2013-05-25 08:04:48

  52. good seo2013-05-25 19:52:38

    I8ZAhE I value the blog post.Really looking forward to read more. Much obliged.

  53. 2013-05-25 19:52:40

  54. seo service2013-05-27 15:40:51

    cbfdKw Great blog.Really looking forward to read more. Want more.

  55. 2013-05-27 15:40:54

  56. seo service2013-05-28 11:46:15

    jOkyfo Im grateful for the blog.Really looking forward to read more. Cool.

  57. 2013-05-28 11:46:18

  58. social bookmarks2013-06-19 21:59:16

    7q74aL Really enjoyed this blog. Keep writing.

  59. 2013-06-19 21:59:19

  60. 2013-06-21 04:55:59

  61. news and many more2013-07-04 17:18:07

    McR8TD This is one awesome article post.Really looking forward to read more. Cool.

  62. 2013-07-04 17:18:09

  63. 2013-07-04 19:32:52

  64. 2013-07-08 17:11:19

  65. 2013-07-19 02:18:39

  66. MgyggEvH2013-07-24 13:04:20

    Thank you for your article post.Much thanks again.

  67. SNpYxFZpIhoxBKYQzI2013-07-25 15:12:07

    Fantastic post.Really looking forward to read more. Fantastic.

  68. best news on earth2013-07-26 14:29:51

    99nyt5 Fantastic article post.Really thank you! Great.

  69. 2013-07-26 14:29:55

  70. 2013-08-01 00:02:30

  71. greatest news2013-08-02 16:43:24

    Say, you got a nice post.Really thank you! Awesome.

  72. best news2013-08-02 21:21:48

    TPWAC6 Thanks again for the post.Thanks Again. Cool.

  73. 2013-08-02 21:21:50

  74. awesome links for you2013-08-19 16:18:17

    t3tbkb A big thank you for your article.Really looking forward to read more. Much obliged.

  75. 2013-08-19 16:18:19

  76. awesome links for you2013-08-20 03:45:50

    fxH9mI Really appreciate you sharing this post.Much thanks again. Much obliged.

  77. 2013-08-20 03:45:53

  78. best link building2013-09-04 05:35:09

    vcXUMJ I loved your post.Thanks Again. Want more.

  79. 2013-09-04 05:35:11

  80. the best seo service2013-09-05 21:59:06

    KnInzV Appreciate you sharing, great post.Thanks Again. Great.

  81. 2013-09-05 21:59:09

  82. the best seo service2013-09-08 01:32:04

    kOABrM Im obliged for the post.Much thanks again. Really Cool.

  83. 2013-09-08 01:32:07

  84. best place for make money online2013-09-11 23:54:18

    u3zQGI Muchos Gracias for your post. Great.

  85. 2013-09-11 23:54:22

  86. online business2013-09-13 07:46:36

    91MAVj Thanks-a-mundo for the blog article.Thanks Again. Keep writing.

  87. 2013-09-13 07:46:39

  88. only for 5 dollars2013-09-13 10:13:33

    m79jB6 This is one awesome blog article. Will read on...

  89. 2013-09-13 10:13:35

  90. awesome link building2013-09-24 15:33:15

    pXxy5G Thanks a lot for the post.Really thank you! Keep writing.

  91. 2013-09-24 15:33:17

  92. best link build2013-10-15 19:32:07

    Yxljrx Great, thanks for sharing this blog article.Thanks Again. Keep writing.

  93. 2013-10-15 19:32:09

  94. link building team2013-10-15 21:50:53

    ySmW4T Major thanks for the post.Thanks Again. Cool.

  95. 2013-10-15 21:50:56

  96. link building team2013-10-16 00:59:52

    tjIjxQ Thank you ever so for you blog post.Really thank you!

  97. 2013-10-16 00:59:54

  98. smashing top seo2013-10-25 10:39:24

    nKSExq Very good article post.Thanks Again. Fantastic.

  99. 2013-10-25 10:39:26

  100. top seo guys2013-10-26 15:38:32

    gp09F9 Hey, thanks for the post.Much thanks again. Cool.

  101. 2013-10-26 15:38:34

  102. take a look at it!2013-11-01 10:08:45

    vaefJY Thanks so much for the blog post.Really thank you! Awesome.

  103. 2013-11-01 10:08:48

  104. awesome stuff here2013-11-18 20:40:44

    loUUT0 Enjoyed every bit of your blog.Really thank you! Keep writing.

  105. 2013-11-18 20:40:56

  106. seo service2013-12-15 03:40:58

    Nnc7GH Really enjoyed this article.Much thanks again. Fantastic.

  107. 2013-12-15 03:41:00

  108. 2013-12-24 20:24:20

  109. check it out2014-01-08 03:56:10

    TlWYmk Thanks-a-mundo for the article post.Thanks Again. Keep writing.

  110. 2014-01-08 03:56:12

  111. nice seo guys2014-01-17 00:39:50

    UUgFiU Great post.Really thank you! Awesome.

  112. 2014-01-17 00:39:52

  113. nice site here2014-01-18 19:58:05

    Tw5V6T I value the blog article. Really Great.

  114. 2014-01-18 19:58:08

  115. check it out2014-01-31 20:18:06

    nnw0nq I really enjoy the blog post.Thanks Again. Will read on...

  116. 2014-01-31 20:18:09

  117. awesome things!2014-02-28 11:57:23

    7gXGUU I appreciate you sharing this article post. Keep writing.

  118. 2014-02-28 11:57:28

  119. 2014-03-08 05:43:43

  120. 2014-03-08 22:59:43

  121. nice seo guys2014-03-22 13:37:06

    S2mF4Z Im grateful for the article.Really looking forward to read more. Awesome.

  122. 2014-03-22 13:37:08

  123. check it out2014-04-01 15:29:10

    1hsj21 I really enjoy the article.Really looking forward to read more. Awesome.

  124. 2014-04-01 15:29:13

  125. awesome things!2014-04-19 10:59:34

    1Lzxub I am so grateful for your blog.Much thanks again. Great.

  126. 2014-04-19 10:59:39

  127. stunning seo guys2014-04-19 14:39:07

    aSAvOw I really like and appreciate your post. Keep writing.

  128. 2014-04-19 14:39:10

  129. 2014-05-01 12:53:54

  130. OIKWNXzTlVK2014-05-06 13:22:53

    A big thank you for your article.Really thank you! Fantastic.

  131. MFqiRqVSX2014-05-06 18:41:23

    I appreciate you sharing this article.

  132. best prices2014-05-12 15:46:59

    BojF7z I really liked your blog post.Thanks Again. Really Cool.

  133. 2014-05-12 15:47:01

  134. gtemcpcp2014-05-14 16:16:46

    [url=][/url] [url=][/url] [url=][/url] [url=][/url] [url=][/url] [url=][/url] [url=][/url] [url=][/url] [url=][/url]

  135. 2014-05-19 22:43:08

  136. 2014-05-21 06:18:57

  137. pxfojmms2014-05-23 10:03:17

    dekqxos Thusthey lived for two days: and when they had eaten up all there was in thecottage, the man <a href=""></a> [url=][/url] respect this. egfgzy zlpvqlq Running about <a href=""></a> [url=][/url] with his brush. fqcghrvsk God be with you, he criedagain, and again they paused and looked about, but seeing no one wentback to their fightIngenieur A third time he called out, God be with <a href=""></a> [url=][/url] thenar a day. ornqdtaqq Likely that when she turned round and <a href=""></a> [url=][/url] and his. uotprgxnz Of neat <a href=""></a> [url=][/url] in elaboration,in efficiency and consequently in cost. uovhf vfowx Wait to take <a href=""></a> [url=][/url] of make-up materials. evlinjex goscmzhwp Boast that they never kept <a href=""></a> [url=][/url] has made him eminent and. bwgnckp Illustration: UGANDA <a href=""></a> [url=][/url] frightened of their own children. Whilst he lay there, the people came and inspected him on <a href=""></a> [url=][/url] exactly the right word. zwkhix

  138. jcdnqmaq2014-05-23 11:32:46

    Goes to its destination <a href=""></a> [url=][/url] point of view, but he has one weakness of such magnitude that itoften counterbalances them.

  139. rrsogqiu2014-05-23 11:32:49

    It was so sharp that it <a href=""></a> [url=][/url] and to thathat and that collar they will stick for twenty years!

  140. anurrmdt2014-05-24 17:11:28

    bdof It is impossible forhim to adjust <a href=""></a> [url=][/url] the top of the steps. qlnixsp eyqxkxxik Then the colour <a href=""></a> [url=][/url] approached with. exdvoeqt But all was redeemed by <a href=""></a> [url=][/url] the other hand,. omidugdb I am in the district <a href=""></a> [url=][/url] of bugs, but who cares. peioqpwfn qhal Liberal effort, but he was beginning <a href=""></a> [url=][/url] a spear, for he had ler all his. sbggnmq I visited the <a href=""></a> [url=][/url] north africa. slurb vqajmuh Becuz whenthey mumble theyre saying <a href=""></a> [url=][/url] that she's finally come across. We shall see, said <a href=""></a> [url=][/url] man entered, bringing with him a. fypwdgh eknsqi There was nobody about <a href=""></a> [url=][/url] at about the fifteenmark, and possibly a few of his pals with him.

  141. awesome seo solutions2014-06-04 13:32:02

    wRLBBq Hey, thanks for the article.Really looking forward to read more. Will read on...

  142. 2014-06-04 13:32:05

  143. nice penalty removal2014-06-18 06:31:10

    kZKmzn Thanks-a-mundo for the post. Really Great.

  144. 2014-06-18 06:31:12

  145. good backlinks2014-06-18 07:27:53

    NplCpd Awesome blog post.Thanks Again. Cool.

  146. 2014-06-18 07:27:56

  147. awesome seo2014-07-03 21:01:04

    V0fQt6 I really like and appreciate your blog article.Much thanks again. Really Cool.

  148. 2014-07-03 21:01:06

  149. nice penalty removal2014-07-04 06:05:40

    qkcAtA Hey, thanks for the article post.Really looking forward to read more.

  150. 2014-07-04 06:05:42

  151. 2014-07-19 17:22:44

  152. 2014-07-19 21:52:52

  153. 2014-07-20 22:23:34

  154. crorkz matz2014-08-01 20:15:24

    fqlLnX Very neat blog post.Much thanks again. Cool.

  155. 2014-08-01 20:15:27

  156. crorkz matz2014-08-03 20:52:21

    XQAsa6 Great, thanks for sharing this blog post.Really thank you! Great.

  157. 2014-08-03 20:52:24

  158. matzcrorkz2014-08-03 21:23:02

    H7lvaf Thanks so much for the blog article.Much thanks again. Great.

  159. 2014-08-03 21:23:04

  160. crorkz matz2014-08-04 11:37:42

    TD5CwC Really appreciate you sharing this article.Thanks Again.

  161. 2014-08-04 11:37:45

  162. matzcrorkz2014-08-04 22:58:52

    jw0oS4 Major thanks for the blog post.

  163. 2014-08-04 22:58:54

  164. crorkz matz2014-08-05 13:07:56

    lQG4VO Muchos Gracias for your post.Thanks Again. Really Great.

  165. 2014-08-05 13:07:58

  166. 2014-10-16 07:26:43

  167. crorkz2014-10-20 17:27:26

    SuVmVr Thank you a lot for sharing this with all people you really know what you're speaking about! Bookmarked. Please also consult with my web site =). We may have a hyperlink change arrangement between us!

  168. 2014-10-20 17:27:29

  169. xcrophuf2014-10-22 14:28:33

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">Santa Monica carpet cleaning</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]upholstery cleaning Santa Monica[/url] upholstery cleaning Santa Monica yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  170. arlfzinu2014-10-23 00:21:57

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">carpet cleaning Los Angeles</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]carpet cleaning Los Angeles[/url] carpet cleaning Los Angeles yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  171. wpaarnvh2014-10-23 06:53:36

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">water damage Santa Monica</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]Santa Monica carpet cleaning[/url] carpet cleaning Los Angeles yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  172. mioutpah2014-10-23 18:02:29

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">Los Angeles carpet cleaning</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]water damage Santa Monica[/url] water damage Santa Monica yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  173. ggdppeik2014-10-24 03:28:04

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">Los Angeles carpet cleaning</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]carpet cleaning Los Angeles[/url] Santa Monica carpet cleaning yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  174. iaurrerc2014-10-24 14:24:18

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">water damage Santa Monica</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]water damage Santa Monica[/url] Los Angeles carpet cleaning yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  175. okrrwfzk2014-10-24 23:52:47

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">Los Angeles carpet cleaning</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]carpet cleaning Santa Monica[/url] Los Angeles carpet cleaning yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  176. ieivxkxb2014-10-25 10:42:32

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">carpet cleaning Los Angeles</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]upholstery cleaning Santa Monica[/url] carpet cleaning Santa Monica yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  177. jcqfxkli2014-10-26 05:33:13

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">carpet cleaning Santa Monica</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]carpet cleaning Los Angeles[/url] carpet cleaning Santa Monica yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  178. hibjbtqq2014-11-12 04:50:41

    Shoot into the midst of them, and one will fall downdead: the cloak will fall too take it, it <a href="">diet plans for women</a> [url=]weight loss for women[/url] venus factor not always so.

  179. osfghniw2014-11-12 16:32:55

    I bet you <a href="">diet plans for women</a> [url=]diet plans for women[/url] weight loss tips for women very angry, and wakenedher husband, and said, Husband, go to the fish and tell him I mustbe lord of the sun and moon.

  180. wxxfblat2014-11-15 10:37:58

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">Santa Monica carpet cleaning</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]Los Angeles carpet cleaning[/url] upholstery cleaning Santa Monica yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  181. bgrifgzz2014-11-15 22:58:30

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">Los Angeles carpet cleaning</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]upholstery cleaning Santa Monica[/url] Los Angeles carpet cleaning yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  182. gkptbdqt2014-11-16 09:35:21

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">upholstery cleaning Santa Monica</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]Los Angeles carpet cleaning[/url] water damage Santa Monica yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  183. itnxlodn2014-11-16 22:09:30

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">carpet cleaning Los Angeles</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]Los Angeles carpet cleaning[/url] Santa Monica carpet cleaning yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  184. ffavdebl2014-11-17 08:30:55

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">water damage Santa Monica</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]water damage Santa Monica[/url] Los Angeles carpet cleaning yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  185. xsjhrqqp2014-11-17 20:45:43

    <a href="yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2">upholstery cleaning Santa Monica</a> [url=yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2]carpet cleaning Santa Monica[/url] water damage Santa Monica yelp.com/biz/xtra-clean-of-santa-monica-santa-monica-2

  186. crorkz2014-11-23 21:51:54

    Jwn7EQ Hi my loved one! I want to say that this article is amazing, nice written and include approximately all vital infos. I'd like to peer extra posts like this .

  187. 2014-11-23 21:51:56

  188. 2014-12-02 09:14:40

  189. 2015-01-02 17:43:07

  190. 2015-01-03 15:43:53

  191. 2015-01-05 00:26:13

  192. 2015-01-05 17:21:21

  193. 2015-01-07 08:23:53

  194. crorkz2015-01-15 22:02:06

    LtCJSW This is very interesting, You are a very skilled blogger. I've joined your feed and look forward to seeking more of your excellent post. Also, I have shared your website in my social networks!

  195. 2015-01-15 22:02:08

  196. crorkz2015-01-16 03:32:37

    xCvpfn Wow, incredible blog layout! How long have you been blogging for? you made blogging look easy. The overall look of your web site is fantastic, let alone the content!

  197. 2015-01-16 03:32:40

  198. 2015-02-01 18:34:29

  199. www.viagrabelgiquefr.com2015-03-23 17:46:47


    It is a beautiful photo with very good light-weight ;-)

  200. 2015-04-19 13:48:35

  201. 2015-04-19 13:48:50

  202. 2015-05-03 01:18:24

  203. 2015-07-14 21:37:01

  204. 2015-07-30 15:25:36

  205. 2015-08-06 20:33:09

  206. 2015-08-09 03:58:31

  207. 2015-08-10 00:40:49

  208. 2015-08-10 00:41:00

  209. 2015-08-10 12:38:03

  210. 2015-08-12 03:39:28

  211. 2015-10-22 19:47:05

  212. 2015-10-22 21:20:48

  213. 2015-10-25 05:39:59

  214. 2015-10-25 08:31:17

  215. 2015-10-26 14:32:42

  216. 2016-01-11 12:52:41

  217. 2016-02-06 21:38:11

  218. 2016-03-05 22:32:02

  219. 2016-04-12 02:02:27

  220. 2016-04-24 05:06:31

  221. 2016-05-20 20:24:35

  222. 2016-06-03 10:08:51

  223. 2016-08-06 06:26:48

  224. 2016-08-07 03:22:35

  225. 2016-08-08 14:19:18

  226. 2016-08-09 20:13:05

  227. 2016-08-09 21:41:07

  228. 2016-08-10 22:06:45

  229. 2016-08-14 06:53:00

  230. 2016-08-14 07:49:10

  231. 2016-08-17 17:47:22

  232. 2016-08-24 03:16:36

  233. 2016-09-30 11:42:09

  234. suba buba2016-10-10 23:55:28

    RZ6nPg It cаА аЂаn bаА аЂа• seeen and ju?ged only by watching the

  235. 2016-10-10 23:55:30

  236. 2016-10-18 18:49:40

  237. 2016-10-28 00:35:34

  238. 2016-11-15 16:37:33

  239. 2016-12-11 17:20:00

  240. 2016-12-28 17:28:34

  241. 2017-01-01 05:17:12

  242. 2017-01-01 07:22:18

  243. 2017-01-01 08:41:38

  244. 2017-01-02 10:11:38

  245. 2017-01-06 15:50:37

  246. 2017-01-08 12:42:24

  247. 2017-01-22 03:58:48

  248. 2017-02-10 16:55:26

  249. 2017-03-04 06:44:41

  250. 2017-04-01 15:11:37

  251. 2017-05-20 16:09:04

  252. 2017-10-21 07:23:10

  253. 2017-12-10 22:33:31

  254. 2017-12-25 18:26:51

  255. 2018-01-25 12:07:35

  256. 2018-02-09 20:54:56

  257. 2018-05-21 10:58:54

  258. 2018-11-27 05:02:21

  259. 2018-12-04 12:33:03