kongres / wydarzenia

Kino Dźwięku
dzień drugi

koncert / sound art

9 września, godz. 10.00-22.00 Wytwórnia Filmów Fabularnych

informacje o biletach

fot. Szymon Hanczar

Kino Dźwięku to miejsce obserwacji dźwięków. Kuratorzy projektu, Patryk Zakrocki, Oliver Sturm i Jérôme Delormas, zaprezentują historie opowiedziane bez słów, obrazy stworzone z ruchu dźwięków, akustyczne pocztówki z odległych zakątków świata i około-muzyczne konstrukcje czasoprzestrzenne.

Wprost z gwarnego miasteczka kongresowego widzowie wkroczą w unikalną przestrzeń: prezentacje będą się odbywały w zabytkowym studiu reżyserii dźwięku Wytwórni Filmów Fabularnych.

W godzinach porannych pokażemy waszym uszom słuchowiska dla dzieci, a po południu utwory wielokanałowe, „field recordings” (nagrania z różnych miejsc świata), arcydzieła muzyki konkretnej, słuchowiska, utwory elektroniczne i elektroakustyczne, nowe i archiwalne, takie które znajdują się na krańcach muzyki i takie, które określają samą jej istotę.

PIĄTEK – 9 września 2011

godz. 10:00–11:00
Alessandro Bosetti “A collection of smiles” (51'00 / WDR 2011)

Kompozytor Alessandro Bosetti zafascynowany brzmieniem słów wciąż szuka nowych sposób na tworzenie muzyki z samego języka. W swoim najnowszym projekcie, zainspirowanym thrillerem Francisa Forda Coppoli „The Conversation" koncentruje się na polifonii codziennych, prywatnych rozmów. Swych bohaterów Bosetti zamyka w osobnych kabinach i skłania do rozmowy. Razem z muzykami eksperymentalnymi Kentą Nagei, Johnem Changiem i Chrisem Heenonem analizuje fragmenty interakcji, wiernie odwzorowuje przestrzeń pomiędzy słowami oraz konfrontuje ze sobą zarejestrowane głosy.

godz. 11:00–11:45
Andreas Bick “Chronostasis 5.1” (32'56 / WDR 2009)

Projekt "Chronostasis" jest formą obrony przed nieubłagalnie przemijającym czasem poprzez dematerializację jego dźwięku.

Niezauważalnie dobiega końca w ostatnich dziesięcioleciach era mierzenia czasu, która trwała od momentu wynalezienia pierwszych zegarów słonecznych i wodnych do chwili skonstruowania zegara atomowego. Współczesne dokonywanie pomiaru czasu na podstawie drgań atomu cezu oznacza w pewien sposób powrót do korzeni, czyli mierzenia czasu w oparciu o procesy występujące w przyrodzie.

W „Chronostasis" Andreas Bick poddaje pod dyskusję nasze współczesne poczucie czasu. Śledzi jego rozpad. Jego utwór stanowi hołd dla świata dźwięków zegarów, które zniknęły już z naszego życia. Autor wprowadza zegar z wahadłem do naszej stechnologizowanej teraźniejszości, w której liczy się wyłącznie zarządzanie czasem i dominuje poczucie jego braku.

godz. 12:00–13:15
Pierre Henry “Le voyage initiatique” (66'00 / 2005)

Podroż stworzona przez Pierra Henry'ego to film bez obrazu – wszystkie przygody, spotkania i zdarzenia opowiedziane są jedynie za pomocą nagrań. Wystarczy zamknąć oczy.

godz. 13:30–14:00
LMS “Continuity Illusions” (14'30 / WDR 2003)

„Continuity Illusions” to kompozycja odnosząca się do czasu, percepcji oraz koncepcji czasoprzestrzeni. Krótkie cząstki i wybuchy dźwięków wirują ze zmieniającą się prędkością w głośniku. Dźwięki pozornie się na siebie nakładają, a następnie ewoluują w akustyczną falę przepływającą przez całe spektrum tonów; sekwencje linearne przeplatają się z ustępującą ciszą. Tak, jak w przypadku wszystkich pospiesznych ruchów odczuwamy również fazy zwolnienia, zastoju i nagłej zmiany kierunku. Dynamika tych faz tworzy podstawę kompozycji muzycznej.

godz. 14:00–15:00
Thomas Gerwin “Feuer–Werk” (48'00 / WDR 2003)

W swojej kompozycji Thomas Gerwin rozwija hipnotyczne wizje ognia, rodem z (koszmarnych) marzeń sennych. Oczyszczające, destrukcyjne i energetyczne płomienie w formie złożonego montażu szczególnych dźwięków rozprzestrzeniają się, tworząc swoistą dźwiękową pożogę. Dźwięki płomieni są maksymalnie rozciągane, ich struktury dźwiękowe rzeźbione jak reliefy, układ przestrzenny modyfikowany, a one same są składane i ponownie rozkładane. Gerwin tropi rytm języków ognia, śledzi rozwój ognistych wydarzeń, począwszy od momentu ich powstania (np. ciśnienie we wnętrzu ziemi), aż do skutków, które wywołują (np. wybuch wulkanu i erupcja gorącej lawy).

godz. 15:00–16:00
Werner Cee “Agon” (45'10 / DLR 2010)

„Jeżeli miałbym nakręcić swój ostatni film, to byłby to film o współdziałaniu nauki i terroryzmu" (Luis Buñuel).

Krótko przed śmiercią Luis Buñuel wraz z Jean–Claude Carrièrem ostatni raz wyjeżdża do swojego ulubionego hotelu w Meksyku, aby rozpocząć tam pracę nad scenariuszem filmu. Na miejscu obaj jednak stwierdzają z rozczarowaniem, że nie ma już ich ulubionego hotelowego baru… Film nigdy nie został nakręcony.

30 lat później artysta dźwięku, Werner Cee konfrontuje apokaliptyczny scenariusz z dźwiękami procesji wielkopiątkowej w rodzinnym mieście Buñuela, Calandzie. „Te bębny, to niewiarygodne, potężne, kosmiczne zjawisko, które porusza zbiorową podświadomość sprawiając, że ziemią drży pod stopami." (Luis Buñuel)

godz. 16:00–17:00
Luc Ferrari “Les Anecdotiques” (54'28 / 2004)

Utwór radiowy napisany na zamówienie DeutschlandRadio Berlin.

Autor tak mówił o swoim dziele: „Kompozycje ‘Les Anecdotiques’ ilustrują koncept, jaki po raz pierwszy podjąłem w ‘Hétérozygote’ (1963), utworze, któremu nadałem podtytuł „muzyka anegdotyczna” – z zamierzoną szczyptą drwiny. Projekt ten miał pozwolić uchwycić szansę, jaką oferowały podróże, głównie zawodowe, umożliwiając mi odwiedzenie innych krajów. Nagrywałem to, co uznawałem za interesujące.

Wykorzystując te nagrania (mam na myśli udane nagrania), komponowałem krótkie sekwencje, z których każda została stworzona z dźwięków uchwyconych w jednym, określonym miejscu, wykorzystując konkretną, napotkaną tam rzeczywistość. Sekwencje te są portretami, które można postrzegać jako zagadki dźwiękowe, ponieważ miejsca te rzadko zostają zidentyfikowane, za wyjątkiem tych, o których identyfikacji pamiętałem od razu.

Sekwencje są pierwszą z trzech płaszczyzn utworu.

Druga płaszczyzna wpadła mi na myśl, kiedy przeglądałem moje archiwa. Odnajdywałem tam dźwięki elektroniczne, które – nie wiedzieć dlaczego – nigdy nie zostały wykorzystane, a które mogłyby, jak sądziłem, stanowić ciekawy pomost pomiędzy sekwencjami. Mamy więc nieustanną równowagę pomiędzy „konkretem” a „abstraktem”.

Jeśli chodzi o trzecią płaszczyznę… pomyślałem o wywiadach, jakich udzielałem młodym kobietom wiele lat temu. Nazywałem je ‘Słowa Kobiet’. Spontaniczne i intymne słowa. Te długo niewykorzystane nagrania odnalazły swoje miejsce w ‘Anecdotiques’ , tworząc równoległy dyskurs, który nie ma nic wspólnego z sekwencjami czy dźwiękami elektronicznymi.”
Luc Ferrari (October 2002)

Tytuły sekwencji:
1. Numero quatro, Ronda, Spain, czerwiec 2001. Grupa hiszpańskich turystów w muzeum.
2. Plaza de toros, Ronda. Arena w remoncie.
3. Fitting, Saint Jean d' Angélys, Francja, lipiec 2001. Aktorzy na próbie przymierzają kostiumy.
4. Sky of Tuscany, Włochy, sierpień 2001.
5. Superstrada n°2, Toskania.
6. A cypress in sunset, Toskania.
7. Sea of Eze. Francja, wrzesień 2001.
8. Grape harvest, St. Lawrence d' Eze, Francja.
9. The Ranch, Teksas, USA, październik 2001.
10. Chicago, USA, październik 2001. Próba koncertu.
11. Harley Davidson, Teksas. Niedzielny spacer po wsi.
12. Red shoes, Estaque, Francja, lipiec 2002. Wizyta w fabryce cementu Lafarge.
13. Hole of sea, Estaque, lipiec 2002.
14. Joliette, Docks of Marseilles, Francja. Załadunek kontenerów.
15. Doors of Rove, Estaque. Rove to tunel morski sięgający do zatoki na wschodzie Estaque.

Nagrania wykonane przez Brunhild Meyer i Luca Ferrari, zmontowane, zmiksowane i skomponowane w Atelier post–bulling przez Luca Ferrari (lipiec 2001–październik 2002). Tłumaczenie na język niemiecki i głos: Brunhild Meyer Ferrari.

godz. 17:00–17:30
Wojciech Marzec “Nr12/4.1” (~ 20'00 / 2011)

Słuchowisko opowiada o zagrożeniach i nadziejach związanych z działalnością biur i magazynów dźwięków znalezionych, ociera się o refleksję na temat zasadności utrzymywania oczyszczalni biofonicznych, zakładów dekompozycji i utylizacji odpadów muzycznych, bada funkcjonowanie nieautoryzowanych wypożyczalni relikwii dźwiękowych, przestrzega przed zagrożeniami muzykologii i eksperymentalną encemuzografią prowadzoną w półlegalnych ośrodkach eksploatujących młode talenty. Analizuje związki między nutami a nuceniem, uogólnia efekt Dopplera, porusza problematykę kluczy muzycznych, odgłosów niepowtarzalnych, nagrań powstałych przez przypadek i audycji, które zabłądziły w eterze, a także zarysowuje (w ograniczonym wymiarze) zagadnienie najdłuższego dźwięku świata.

godz. 17:30–18:30
Jan Topolski “Kino do słuchania” – live act (~ 60'00 / 2011)

Kolaż filmowych ścieżek dźwiękowych z komentarzem live. Jan Topolski zaprasza do godzinnej podróży przez historię kina z... zamkniętymi oczami. Od „Berlina: Symfonii wielkiego miasta” i „Weekendu” Waltera Ruttmanna przez klasyczne obrazy Jean–Luca Godarda i Davida Lyncha, po najnowsze filmy Tsai Ming–lianga i Koena Mortiera. Czy słuchając charakterystycznych ścieżek filmowych można sobie wyobrazić obraz i sens? Prezentacjom towarzyszy szczypta teorii (Michel Chion), ale to wszystko dziej się głównie po to, by wyzwolić wyobraźnię!

godz. 19:00–20:00
Heiner Goebbels “Stifters Dinge” (55'45 / SWR 2010)

Podstawą utworu „Rzeczy Stiftera” jest opowiadanie austriackiego pisarza „Teczki mojego pradziadka". Twórczość Adalberta Stiftera(1805–1868), który we współdziałaniu ludzi i rzeczy widział zasadę „łagodnego prawa“, była często odczytywana w sposób zachowawczy. Heiner Goebbels proponuje inną interpretację. Szacunek Stiftera wobec przedmiotów skłaniał go do poszukiwania rzeczywistości wykraczającej poza granice ludzkiego poznania. Muzycznym ekwiwalentem takich poszukiwań są wczesne, oryginalne nagrania etnograficzne, konfrontujące nas z obcymi głosami, które nie należą do naszego kręgu kulturowego. Jęk silników i ciche syczenie aparatów stają się tworzywem dla dzieła akustycznego, stanowiącego cytat z tekstu, z którym przez całe życie zmagał się Stifter.

godz. 20:00 - 20:45
Jacaszek „Pentral”
(35'52, 2009)
Projekt Michała Jacaszka „Pentral” (łac: wnętrze, duch, świątynia) to próba zgłębienia fenomenu specyficznej akustyki gotyckich kościołów i oddania szczególnej atmosfery jaka towarzyszy temu zjawisku. Jacaszek spędził kilka dni w zabytkowych świątyniach Gdańska – Katedrze Oliwskiej, Kościele Św. Mikołaja, Bazylice Mariackiej – nagrywając wokale (śpiewali min. emerytowany tenor operowy Stefan Cejrowski i znana z muzyczno-poetyckiego projektu „Treny” Maja Siemińska) i sample organowe (Stefan Wesołowski, Błażej Musiałczyk). Rejestrował też mnóstwo dźwięków „znalezionych”: dzwonki, dzwony, zegary, szmery, kroki, odgłosy dochodzące z zewnątrz etc. Późniejsza praca studyjna koncentrowała się przede wszystkim na wzmocnieniu i przetworzeniu efektu pogłosu, generowanego przez rozmaite akustyczne bodźce. Głosy, frazy organowe traktowane były często jako impuls wyzwalający akustykę wnętrza i jako takie były potem tuszowane i eliminowane. Wykorzystane na płycie sample to w zasadzie pozostałość po dźwięku, moment jego wybrzmiewania, kiedy podstawowy impuls akustyczny zamiera i miesza się z panującym w kościele szumem. Z tak wypreparowanych, charakterystycznie zaszumionych dźwięków powstały potem przestrzenne, pełne tajemnicy kompozycje. Wnętrze kościelne stanowi tu jakby główny instrument, spełniając rolę swoistego pudła rezonansowego. „Pentral” to brzmienie wnętrza – obudzone na chwilę tajemnice gotyckich świątyń.

godz. 21:00–22:00
Michał Libera “Studio Eksperymentalne Polskiego Radia” – cz. 1 (~ 60'00 / 2011)

Pierwsza z serii trzech audycji poświęconych nagraniom z legendarnego Studia Eksperymentalnego Polskiego Radia. Powstało ono w roku 1957 z inicjatywy Józefa Patkowskiego i przez dekady było najbardziej prężnym i oryginalnym ośrodkiem muzyki poszukującej w Polsce. Niestety do roku 2010 nie powstała żadna seria wydawnicza zawierająca archiwalne nagrania ze Studia – dostęp do nich był właściwie niemożliwy, przez co jego miejsce w historii muzyki polskiej XX wieku jest nieadekwatne w stosunku do rzeczywistych zasług jego twórców, unikalnych w skali europejskiej. Audycja przybliży historię Studia, będzie prezentacją najważniejszych kompozycji w nim zrealizowanych. Przede wszystkim jednak nacisk położony zostanie na oryginalność i odrębność Studia w stosunku do innych, bardziej znanych jednostek tego typu, które powstawały w latach 50. (m.in. słynne Studia Kolońskie i Paryskie). Audycja podzielona zostanie na trzy części poświęcone przede wszystkim elektronicznej muzyce pisanej (partytury), fascynacji instrumentami, intuitywnością procesu kompozytorskiego, a także roli reżyserów dźwięku. Zaprezentowane zostaną również późniejsze nagrania Studia, które stanowi polską wersję muzyki noise.

Pomysłodawca projektu: Patryk Zakrocki

Kuratorzy projektu: Patryk Zakrocki, Oliver Sturm, Jérôme Delormas

Koordynator: Dawid Bargenda

Współorganizator: Fundacja Dom Pokoju

Partnerzy projektu: IRCAM (Institut de Recherche et Coordination Acoustique/Musique), WDR (Westdeutscher Rundfunk), DLR (Deutschlandradio Kultur), SWR (Südwestrundfunk), HR (Hessischer Rundfunk), Gusstaff Records, hanczar studio, Ośrodek Postaw Twórczych.